Tag Archives: eldsneytismarkaður

Samruni Haga og Olís

Eru Högum allar bjargir bannaðar?

Flestum sem á annað borð fylgjast með viðskiptum er eflaust í fersku minni ógilding Samkeppniseftirlitsins á samruna Haga og Lyfju s.l. sumar. (Ákvörðun SE nr 28/2017).

Nú hefur það fréttst að samruni Haga og Olís verði einnig ógiltur að óbreyttu, þ.e.a.s. nema viðræður aðila við Samkeppniseftirlitið leiði til þess að samrunaaðilar samþykki skilyrði fyrir samrunanum sem að mati Samkeppniseftirlitsins eyði þeim skaðlegu afleiðingum sem samruninn myndi að öðrum kosti hafa fyrir samkeppni.

Umtalsverð röskun á samkeppni.

Fyrir 10 árum eða svo hefði Samkeppniseftirlitið þurft að rökstyðja inngrip í samruna eins og samruna Haga og Olís með vísan til þess að hann styrkti markaðsráðandi stöðu og/eða sameiginlega markaðsráðandi stöðu á einhverjum þeirra markaða þar sem samruninn hefur áhrif. Það hefði getað orðið langsótt m.a. vegna þess að markaðir fyrirtækjanna skarast ekki að ráði. Eftir breytinguna sem var gerð á  samrunareglunum 2008 þarf SE ekki lengur að rökstyðja inngrip í samruna með áherslu á að markaðsráðandi staða styrkist eða verði til við samruna, heldur dugar að sýna fram á að samruni muni raska samkeppni með umtalsverðum hætti, jafnvel þótt markaðsráðandi staða komi ekki við sögu. (Sjá: http://www.samkeppnisradgjof.is/efnislegt-mat-a-samrunum/)

Það er ljóst að Samkeppniseftirlitið telur að samruni Haga og Olís, að óbreyttri stöðu fyrirtækjanna og skipulagi, komi til með að raska samkeppni með umtalsverðum hætti.   

Það má fullyrða að það sé ekki síður staðan á  eldsneytismarkaði en dagvörumarkaði sem veldur Samkeppniseftirlitinu áhyggjum í tengslum við þennan samruna.

Í skýrslu sinni um eldsneytismarkaðinn frá 2015 benti Samkeppniseftirlitið á að á öllum stigum íslenska eldsneytismarkaðarins ríkti fákeppni og að olíufélögin hefðu möguleika til þess að hafa áhrif á framboð og gæði á hverju stigi markaðarins. Taldi Samkeppiseftirlitið að sterkar vísbendingar væru um að olíufélögin samhæfðu hegðun sína í smásölu bifreiðaeldsneytis. Auk þess væri mikil samþjöppun, hegðun neytenda og aðgangshindranir uppskrift að því að einstök olíufélög gætu nýtt sér einhliða markaðsstyrk sinn. Fyrirtæki telst hafa einhliða markaðsstyrk geti það haft áhrif á markaðsverð óháð hegðun annarra fyrirtækja. Markaðsráðandi staða í skilningi samkeppnislaga er ekki skilyrði.

Hvað höfuðborgarsvæðið varðar þá virðist ljóst að staðan hefur breyst til batnaðar eftir komu Costco inn á eldsneytismarkaðinn á síðasta ári. Það er þó mikilvægt að Costco verði ekki gert erfitt um vik að því er varðar innkaup á eldsneyti til endursölu, olíufélögin þrjú eiga jú m.a. alla olíutankana. Þá er landsbyggðin eftir, sem skiptist í nokkra landfræðilega markaði – þar vill Samkeppniseftirlitið ekki að Hagar með sýna sterku stöðu tengi saman viðskipti með eldsneyti og dagvöru á þann hátt sem hindri aðgang að landsbyggðarmörkuðunum umfram það sem þegar er.

Samkeppniseftirlitð hefur án efa einnig í huga að samruni N1 og Festar (Krónan og fleiri verslanir) stendur fyrir dyrum. Það er næsta víst að Samkeppniseftirlitinu er mjög umhugað um að samsteypuáhrif og aukin lóðrétt samþætting á matvörumarkaði og eldsneytismarkaði verði ekki til þess að torvelda aðgang nýrra keppinauta að þessum mörkuðum. Það má því telja víst að Samkeppniseftirlitið muni nota tækifærið í tengslum við þessa tvo samruna til að ýta úr vegi ýmsum aðgangshindunum að eldsneytismarkaðnum og setja báðum samrunum ýmis skilyrði í þeim tilgangi. Líklegt er t.d. að Samkeppniseftirlitið vilji að gömul undanþága vegna samrekstrar Olís og N1 á Olíudreifnigu ehf. verði endurskoðuð eða jafnvel felld niður innan tiltekins tíma.

Munu Hagar sætta sig við þau skilyrði sem Samkeppniseftirlitið mun telja þörf á?  Í samrunamáli Haga og Lyfju voru skilyrðin óaðgengileg að mati Haga þannig að ógilding Samkeppniseftirlitsins stóð. Munu það líka verða örlög þessa samruna og síðan mögulega samruna N1 og Festar? Mat höfundar þessa pistils er að það sé ólíklegt. Það er hins vegar viðbúið að skilyrðin sem samrunaaðilar munu þurfa að gangast undir til að Samkeppniseftirlitið telji að samkeppnisröskunum sé eytt, verði umfangsmikil og margþætt.