Fyrirtæki starfandi undir skilyrðum Samkeppniseftirlitsins

Sífellt fjölgar þeim fyrirtækjum og fyrirtækjasamtökum sem starfa undir sérstökum skilyrðum settum af Samkeppniseftirlitinu. Í vissum skilningi starfa öll fyrirtæki undir skilyrðum í samkeppnislegu tilliti, það er að segja, þeim ber að virða samkeppnislög. Sérstök skilyrði – skilyrði umfram það sem leiðir beint af samkeppnislögunum – koma hins vegar til sögunnar í samrunamálum, samkeppnisbrotamálum og undanþágumálum sem lokið er á grundvelli sáttar við Samkeppniseftirlitið.

Nýjasta samrunamálið þar sem samruni var leyfður með skilyrðum er samruni Eldeyjar TLh á Arcanum ferðaþjónustu ehf. (Ákvörðun SE nr. 44/2017). Hin samkeppnislegu vandkvæði þess samruna stöfuðu einkum af óbeinni aðkomu Íslandsbanka að samrunanum en Eldey er fjárfestingarsjóður í eignastýringu hjá Íslandssjóðum. Eldey einbeitir sér að fjárfestingum í ferðaþjónustufyrirtækjum fyrir fagfjárfesta í viðskiptum við einkabankaþjónustu Íslandsbanka. Skilyrðin sem Samkeppniseftirlitið setti samrunanum lúta að þremur þáttum: (i) sjálfstæði Arcanum gagnvart Íslandsbanka, (ii) óhæði stjórnarmanna Arcanum að því er varðar keppinauta og (iii) að samkeppni á þeim mörkuðum sem Arcanum starfar sé ekki raskað ekki upplýsingamiðlun til hluthafa í Eldey sem einnig eiga hlut í keppinautum Eldeyjar. Athyglisvert er að óhæðisskilyrðið tekur ekki til mikilvægra viðskiptamanna Arcanum.

Sjá:

http://www.samkeppni.is/media/akvardanir-2017/Akvordun_44_2017_Breyting-a-yfirradum-Arcanum-ferdathjonustu-ehf.pdf

Nýjasta samkeppnisbrotamálið þar sem Samkeppniseftirlitið setti hinum brotlega skilyrði er mál Félags fasteignasala (FF) vegna ólögmæts verðsamráðs,(Ákvörðun SE nr. 43/2017). Auk greiðslu sektar uppá 6 milljónir króna, skuldbatt FF sig til að sjá til þess að í starfsemi félagsins væri stuðlað að viðskiptalegu sjálfstæði aðildarfyrirtækjanna (en ekki hinu gagnstæða) þannig að samkeppni verði ekki raskað og til að leggja sérstaka áherslu á að fræða fasteignasala um samkeppnismál. Þá skyldu starfsreglur stjórnar FF og þeirra nefnda og ráða sem starfa innan félagsins taka sérstakt mið af ákvæðum og markmiðum samkeppnislaga og tryggja að samstarf aðildarfyrirtækja félagsins verði ávallt samþýðanlegt samkeppnislögum. Fleira er síðan tekið fram í skilyrðunum sem lýtur í raun ekki að öðru en að brýna fyrir FF að virða samkeppnisreglur og að útskýra  hvers konar hegðun samrýmist ekki samkeppnislögum, t.d. megi ekki miðla viðkvæmum viðskiptalegum upplýsingum til fasteignasala. Loks er kveðið á um það í sáttinni að FF skuli koma sér upp samkeppnisréttaráætlun, (innra samkeppniseftirlit).

Sjá:

http://www.samkeppni.is/media/akvardanir-2017/Akvordun_43_2017_Adgerdir-til-thess-ad-baeta-samkeppni-i-fasteignasolu.pdf

Undanþágumál eru hér þau mál nefnd þar sem Samkeppniseftirlitið veitir fyrirtækjum undanþágu fyrir tiltekið samstarf enda þótt fyrirkomulag og andlag samstarfsins geti í sjálfu sér takmarkað samkeppni. Skilyrði undaþágu eru hins vegar ströng og skilyrðið sem erfiðast reynist yfirleitt að uppfylla er að tryggt sé að neytendur fái sanngjarna hlutdeid í þeim ávinningi sem samstarfarið hefur í för með sér.

Nýjasta undanþágumálið þar sem Samkeppniseftirlitið veitti undanþágu frá banni 10. gr samkeppnislaga við samkeppnishamlandi samningum, er mál sem varðar sameiginlegt seðlaver viðskiptabankanna þriggja. (Ákvörðun SE nr. 46/2017).

Athyglisverðasta skilyrðið af fjölmörgum sem viðskiptabankarnir gengust undir samkvæmt sáttinni er tiltekin hagræðingarkrafa til rekstrar seðlaversins. Skal tryggt að heildarkostnaður hvert ár, að undanskildum árunum 2018 og 2019, verði ekki umfram 75% af samanlögðum heildarkostnaði við rekstur seðlavers bankanna þriggja á árinu 2016. Þá lýsa bankarnir  því yfir að þeir muni leitast við að koma því til leiðar að viðskiptavinir þeirra fái notið hlutdeildar í þeirri hagræðingu sem stofnun og rekstur félagsins hefur í för með sér.  Til þess að það nái fram að ganga skuldbinda bankarnir sig m.a. til að innleiða ekki nýjar þóknanir í tengslum við seðlaþjónustu.

Sjá:

http://www.samkeppni.is/media/akvardanir-2017/Akvordun_46_2017_Undanthaga-vegna-stofnunar-og-rekstur4s-sameiginlegs-sedlavers.pdf

Í gegnum tíðina, og þó einkum eftir hrunið 2008, eru samkeppnismálin orðin æði mörg sem hefur lokið með sátt við Samkeppniseftirlitið á grundvelli skuldbidinga af hálfu viðkomandi fyrirtækja sem ætlað er að tryggja samkeppni sem ella myndi skerðast. Sú spurning hlýtur að vakna hvernig tryggja megi að skilyrði séu haldin, ekki síst þegar þau eru ótímabundin og hætta er á að þau gleymist t.d. vegna mannabreytinga hjá viðkomandi fyrirtækjum. Skilyrði sem ekki er farið eftir eru verri en engin skilyrði því þá þverr virðing fyrir samkeppniseftirliti og samkeppnislögum.

Í mörgum málum sem lokið er með sátt er óháðum eftirlitsaðila, eftir atvikum innri endurskoðun, þegar fjármalfyrirtæki eiga í hlut, falið að fylgjast með framkvæmd sátta og skila Samkeppniseftirlitinu reglulega skýrslu um eftirlitið. En í mörgum málum er svo ekki, sbr. mál Arcanum ferðaþjónustu og Félags fasteignasala sem getið er hér að framan. Töluverður fjöldi fyrirtækja á hinum ýmsu mörkuðum starfa undir samkeppnisskilyrðum án þess að fylgst sé með því með formbundnum hætti hvort þau haldi skilyrðin, hvorki af óháðum eftirlitsaðilum né Samkeppniseftirlitinu sjálfu, að því er berst verður séð. Öðrum en neytendum og keppinautum viðkomandi fyrirtækja er því ekki til að dreifa sem “eftirlitsaðilum” með því að viðkomandi fyrirtæki haldi þau skilyrði sem Samkeppniseftirlitið hefur sett þeim, t.d. í kjölfar samruna eða samkeppnislagabrots.

Enginn listi er til yfir þau mál sem lokið hefur með sátt og setningu skilyrða af hálfu Samkeppniseftirlitsins. Væri það mjög til bóta ef Samkeppniseftirlitið gerði slíkan lista og héldi honum við. Það myndi auðvelda neytendum og keppinautum fyrirtækja, sem starfa undir skilyrðum, að fylgjast með því hvort skilyrði eru haldin og veita þeim þar með samkeppnislegt aðhald.