Category Archives: Ýmsar greinar um samkeppniseftirlit

framkvæmd samkeppniseftirlits. Samkeppniseftirlitið samkeppnislög

Mikilvægur dómur Hæstaréttar í Bykómálinu.

Dómurinn er m.a. mikilvægur vegna túlkunar sinnar á gildi samkeppnisreglna EE samninsins hér á landi:

Skilyrðið um áhrif á viðskipti er sjálfstætt skilyrði EES-réttar sem ber að meta með sjálfstæðum hætti í hverju máli. Skilyrðið takmarkar gildissvið 53. gr. EES-samningsins við samninga og samstilltar aðgerðir sem geta haft áhrif umfram tiltekið lágmark á viðskipti milli ríkja á því landsvæði sem EES-samningurinn tekur til. Við mat á því hvort skilyrðið er uppfyllt ber að horfa til þess hvort unnt er að sjá fyrir með nægjanlegum líkum út frá hlutlægum viðmiðum að samningar eða samstilltar aðgerðir geti haft bein eða óbein, raunveruleg eða hugsanleg, áhrif á mynstur viðskipta milli EES-ríkjanna, sbr. til hliðsjónar dóm Evrópudómstólsins 16. júlí 2015 í máli C-172/14, ING Pensii. Þarf því ekki að sýna fram á að samningar eða samstilltar aðgerðir muni hafa eða hafi haft áhrif á viðskipti milli EES-ríkjanna heldur er nægilegt að þau séu til þess fallin að hafa slík áhrif. Meðal þeirra þátta sem þarf að meta er eðli samninganna og samstilltu aðgerðanna og þeirra vara sem þau taka til og stöðu hlutaðeigandi fyrirtækja á viðeigandi markaði.

 Samningar og samstilltar aðgerðir í skilningi 53. gr. EES-samningsins sem taka til eins EES-ríkis í heild geta venjulega haft áhrif á viðskipti milli EES-ríkjanna, sbr. til hliðsjónar dóm Evrópudómstólsins 11. júlí 2013 í máli C-439/11 P, Ziegler gegn framkvæmdastjórninni.

Áður hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að þau samskipti sem fjallað er um í málinu á milli gagnáfrýjandans Byko ehf. og Húsasmiðjunnar ehf. hafi haft það að markmiði að raska samkeppni og brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga. Líta verður á landið heilt og óskipt sem landfræðilegan markað málsins og náðu samkeppnishamlandi aðgerðir gagnáfrýjenda þannig til landsvæðis ríkis, innan Evrópska efnahagssvæðisins, í heild sinni. Í ljósi þess að fyrirtækin voru í yfirburðastöðu á skilgreindum mörkuðum málsins og aðgerðir þeirra beindust að vörum sem voru að stórum hluta fluttar inn frá öðrum EES-ríkjum og endurseldar á Íslandi, auk þess sem þau gátu torveldað að mögulegir keppinautar frá öðrum EES-ríkjum næðu fótfestu á mörkuðum málsins, verður að telja að hin ólögmætu samskipti hafi verið til þess fallin að hafa áhrif á mynstur viðskipta milli EES-ríkjanna í skilningi 53. gr. EES-samningsins. Af þessu leiðir að í málinu ber að beita ákvæði 53. gr. EES-samningsins samhliða 10. gr. samkeppnislaga. Háttsemi gagnáfrýjandans Byko ehf. var því bæði í andstöðu við 10. gr. samkeppnislaga og 1. mgr. 53. gr. EES-samningsins.

Árið 1602 – Ólíkt var hafist að

Einokunarverslun á Íslandi komið á  –  á Englandi var einokunarleyfi dæmt ólöglegt

Eggert B. Ólafsson

Árið 1602 komst hin illræmda einokunarverslun danskra kaupmanna  á hér á landi.  Stóð hún í 185 ár.  Með einokunartilskipuninni fengu danskir kaupmenn gegn  leyfisgjaldi einkaleyfi til að versla á Íslandi og var landsmönnum óheimilt að verlsla við aðra. Verð að varningi til kaups og sölu var háð verðlagsáævæðum eða kauptaxta. Þegar verst lét  á þessu 185 ára tímabili var landinu einng skipta upp á milli kaupmanna, kallað umdæmis- eða kaupsvæðaverlsun og var landsmönnum refsað fyrir að eiga  viskipti við kaupmann utan þess kaupsvæðis sem þeir tilheyrðu. Sbr. þessi saga:

Skammt frá Vogum á Vatnsleysuströnd bjó Hólmfastur Guðmundsson. Árið 1699 seldi hann í Keflavík þrettán fiska sem kaupmaðurinn í Hafnarfirði hafði ekki viljað kaupa, Hólmfasur tilheyrði kaupsvæði hans. Þetta komst upp og var Hólmfastur dæmdur í sekt. Sektina gat hann ekki greitt því hann átti ekki neitt nema eitt ónýtt bátsskrifli og var hann því hýddur (16 vandarhögg) í votta viðurvist. Með því að selja ekki þeim kaupmanni, sem einokunarlögin mæltu fyrir að hann skyldi selja afurðir sínar, braut Hólmfastur lög og var refsað fyrir það. (Texti af blogsíðu Sæmundar Bjarnasonar – https://saemi7.blog.is/blog/saemi7/entry/933904/)

 Sama ár, sem var næst síðasta ár Elísabetar I. Englandsdrottningar, var kveðinn upp tímamótadómur á Englandi:  Eftirfarandi texti er úr Wikipediu:

Edward Darcy Esquire v Thomas Allin of London Haberdasher (1602) 74 ER 1131, most widely known as the Case of Monopolies, was an early landmark case in English law, establishing that the grant of exclusive rights to produce any article was improper (monopoly). The reasoning behind the outcome of the case, which was decided at a time before courts regularly issued written opinions, was reported by Sir Edward Coke.

The plaintiffEdward Darcy, a Groom of the Chamber in the court of Queen Elizabeth, received from the Queen a license to import and sell all playing cards to be marketed in England. This arrangement was apparently secured in part by the Queen’s concern that card-playing was becoming a problem among her subjects and that having one person control the trade would regulate the activity. When the defendant, Thomas Allin, a member of the Worshipful Company of Haberdashers, sought to make and sell his own playing cards, Darcy sued, bringing an action on the case for damages.

The Queen’s Bench court delivered judgment for the defendant, resolving that the Queen’s grant of a monopoly was invalid, for several reasons:

  1. Such a monopoly prevents persons who may be skilled in a trade from practicing their trade, and therefore promotes idleness.
  2. Grant of a monopoly damages not only tradesmen in that field, but everyone who wants to use the product, because the monopolist will raise the price, but will have no incentive to maintain the quality of the goods sold.
  3. The Queen intended to permit this monopoly for the public good, but she must have been deceived because such a monopoly can be used only for the private gain of the monopolist.

Þýðing málsins:

Darcy v Allin was the first definitive statement by a court that state-established monopolies are inherently harmful and therefore contrary to law. The case has since come to be known as The Case of Monopolies, and the arguments set forth therein have served as the basis for modern antitrust and competition law.

Hljóðbókin í hringiðunni

Sjá viðtal við Eggert B. Ólafsson hjá Samkeppnisráðgjöf: Hljóðbókin í hringiðunni.

Bls. 10 í Markaðnum í Fréttablaðinu 21. okt. 2020

Þrjú mál sem móta samkeppnisumhverfið á hljóðbókamarkaði:
1. Yfirtaka Storytel á Forlaginu, stærsta útgefanda prentaðra bóka hér á landi.
2. Meint brot Pennans á samkeppnislögum með því að neita að selja bækur frá Uglu bókaforlagi.
3. Skaðabótamál Hljóðbókar slf. gegn Hljóðbókasafni Íslands vegna meints brots á höfundalögum

Samstarf fyrirtækja

Eins og sjá má af  flæðikortinu að neðan, getur það skipt máli fyrir fyrirtæki sem er aðili að samningi eða samstarfi sem í sjálfu sér er samkeppnishamlandi en uppfyllir undanþáguskilyrði samkeppnisreglna, hvort samningurinn/samstarfið fellur hvort tveggja undir það ákvæði EES samningsins sem bannar samkeppnishamlandi samninga og 10 gr. íslenskra samkeppnislaga sem einnig bannar samkeppnishamlandi samninga  eða hvort  10. gr. verði einungis beitt um viðkomandi samning/samstarf  vegna þess að það  hefur ekki áhrif á viðskipti milli aðildarríkja EES- svæðisins. Ef samningur fellur „aðeins“ undir 10. gr. samkeppnislaga og ekki er sótt um undanþágu fyrir hann, enda þótt hann sé undanþáguhæfur, virðist Samkeppniseftirlitið ekki að eigin frumkvæði taka til skoðunar hvort samningurinn sé undanþáguhæfur. (Klikkið á myndina til að stækka)

Eggert B. Ólafsson